Tin tức 18/09/2022

Hiểu về khủng hoảng tâm lý tuổi lên 3

Nuôi dưỡng và giáo dục con cái là vấn đề luôn được các bậc cha mẹ quan tâm. Từ khi trẻ chào đời đến khi chập chững bước đi, trẻ luôn cười nói bi bô suốt ngày, nhưng bỗng một ngày cha mẹ ngạc nhiên không biết làm sao với những hành vi bất thường của trẻ khi bước sang 3 tuổi. Vậy đây có phải là hiện tượng khủng hoảng tâm lý tuổi lên 3 thường được các mẹ truyền tai nhau?

1.Khủng hoảng tâm lý tuổi lên 3 là gì?

Cụm từ “khủng hoảng” thường khiến cha mẹ cảm thấy rất nghiêm trọng. Tuy nhiên thực chất đây là một bước ngoặt phải trải qua trong quá trình phát triển bình thường của trẻ. Thực tế, trẻ em sẽ phải trải qua những cuộc “khủng hoảng” vào thời điểm sơ sinh, 1 tuổi, 3 tuổi, 13 tuổi và 17 tuổi. Theo tâm lý học khủng hoảng tuổi lên ba chỉ là một trong những dấu mốc phát triển trong sự thay đổi về cách trẻ nhìn nhận về bản thân và môi trường xung quanh. Ở giai đoạn 3 tuổi, trẻ em sẽ phát triển mạnh nhận thức và quan sát, lúc này thường bắt chước người lớn và đang trải nghiệm về nhu cầu giao tiếp.
Khi được 3 tuổi, khả năng suy nghĩ của trẻ phát triển, trẻ muốn nói cho cha mẹ hiểu, tuy nhiên do khả năng diễn đạt chưa tốt nên đôi khi gây mâu thuẫn. Trẻ đang dần nhận ra bản thân mình là một cá thể riêng biệt, rất khác với người khác. Trẻ sẽ tự chủ hơn, đòi tự làm và không cho cha mẹ giúp. 
Hiện tượng “con tự làm” ngoài ý nghĩa trẻ muốn tự chủ còn thể hiện trẻ muốn tách ra khỏi người lớn, đây là tình trạng khiến cha mẹ không thích nhất. Có lẽ cha mẹ vẫn chưa thực sự chuẩn bị tinh thần khi con mình bắt đầu muốn tự chủ dẫn đến mâu thuẫn giữa cha mẹ và con.
Trẻ 3 tuổi cũng có khả năng cảm xúc dần phát triển. Ngoài những cảm xúc vui, buồn, trẻ có thể cảm thấy tự hào, xấu hổ, đồng cảm… vì vậy có những lúc cha mẹ sẽ thấy rất bất ngờ, vì những phản ứng kì lạ của bé, nhiều khả năng nó không đáng yêu như trước.

2.Biểu hiện của khủng hoảng tâm lý trẻ lên 3

Tâm lý trẻ khủng hoảng tuổi lên 3 sẽ có một số biểu hiện như:
  • Phản ứng tiêu cực: các phản ứng này thường liên quan đến thái độ của trẻ với người khác, ví  dụ trẻ sẽ từ chối một số yêu cầu của người lớn và cố gắng làm điều ngược lại. Trẻ có xu hướng rất cố chấp, không làm theo những gì trước đây cha mẹ chỉ dẫn, không thực hiện những quy tắc cha mẹ đưa ra dù cho trước đó trẻ vẫn làm theo;
  • Bướng bỉnh: tâm lý trẻ khủng hoảng tuổi lên 3 thể hiện ở việc trẻ phản ứng quyết liệt đối với quyết định của chính mình, ví dụ trẻ khăng khăng đòi hỏi về quyền quyết định của mình;
  • Tự chủ: trước đây khi muốn làm một điều gì đó trẻ sẽ xin phép bố mẹ trước, tuy nhiên hiện tại trẻ muốn tự làm mà không cần sự chấp thuận của ai cả;
  • Trẻ không hứng thú với những thứ trước đây từng rất thích, thậm chí còn có hành vi rất ngang ngược, trẻ “ăn vạ” hơn so với trước, ăn vạ kéo dài hơn và cường độ dữ dội hơn, thậm chí khi cha mẹ đã đáp ứng nhu cầu của trẻ nhưng vẫn không dừng ăn vạ.
Khủng hoảng tâm lý tuổi lên 3 là một hiện tượng tự nhiên trong quá trình phát triển tâm trí của trẻ nhỏ, tình trạng này thường kéo dài từ nửa sau của tuổi lên 3 đến nửa đầu tuổi lên 4 với mức độ và cường độ khác nhau, tùy thuộc mỗi bé khác nhau.

3.Cha mẹ nên làm gì để đối phó với khủng hoảng tâm lý trẻ lên 3?

Thực chất đứa trẻ nào cũng phải trải qua những khó khăn trong giai đoạn này, trẻ hoàn toàn không mong muốn bản thân như vậy, tuy nhiên đây lại là một quá trình tất yếu để trẻ phát triển.

3.1. Cha mẹ cần giúp trẻ giải tỏa cảm xúc

Khi trẻ có những cảm xúc tiêu cực do khủng hoảng tâm lý trẻ lên 3 hay những hành vi không kiểm soát, giận giữ, cha mẹ hãy giúp trẻ giải tỏa những cảm xúc tiêu cực đó ra ngoài, ví dụ tức giận có thể được giải tỏa bằng các trò chơi vận động.

3.2. Hãy chú ý đến trẻ nhiều hơn

Tình trạng khủng hoảng tâm lý trẻ lên 3 khiến trẻ làm mọi cách để thu hút sự chú ý từ người lớn, cha mẹ có thể nhận biết điều này qua việc con thường xuyên tìm cách lấy điện thoại di động trong những lúc bạn đang sử dụng, hoặc cố gắng chen vào giữa cha mẹ và máy tính khi bạn đang làm việc. 
Dĩ nhiên, người lớn cần hoàn thành những nhiệm vụ hàng ngày và không phải lúc nào cũng có thể chơi đùa với con nhưng nếu bé tỏ ra muốn được bạn quan tâm đến, cha mẹ hãy tạm dừng công việc đang làm trong chốc lát, sau đó ôm con và hỏi xem trẻ có cần uống nước hoặc ăn gì đó hay không?

3.3. Cho bé quyền tự quyết

Khi trẻ muốn đưa ra quyết định của riêng mình, cha mẹ hãy cho phép bé lựa chọn tự do (nếu khả thi và không gây nguy hiểm), điều này sẽ góp phần hình thành trách nhiệm và niềm tin của trẻ vào bản thân mình.

3.4. Không đàn áp trẻ dưới bất kỳ hình thức nào

Không đàn áp những ý kiến của trẻ, mà nên hỗ trợ trẻ để tìm ra một phương án khả thi hơn. Cha mẹ có thể dùng hình phạt nhưng phải giải thích rõ ràng cho trẻ vì sao. Nếu trẻ sai, hãy giải thích sai như thế nào và vì sao cha mẹ không đồng ý. Tuy nhiên, trong mọi tình huống (kể cả lúc phạt bé) thì cha mẹ vẫn phải cho trẻ hiểu rằng, cha mẹ vẫn rất yêu trẻ. Ví dụ khi trẻ làm điều sai, cha mẹ có thể phạt bé, nhưng hãy nói rõ ràng rằng mẹ phạt vì con có hành vi đó sai, nhưng mẹ thì vẫn rất yêu thương con”.

3.5. Hạn chế la hét

Cách đối phó với khủng hoảng tâm lý tuổi lên 3 là gì? Liệu có phải là la hét quát nạt con? La hét là một cơ chế phòng thủ mà người lớn thường đem ra sử dụng mỗi lúc trẻ nhỏ không nghe lời, tuy nhiên hành động này lại gây ra tác động tiêu cực đến tâm lý bé. Thay vì la mắng con một cách lớn tiếng, cha mẹ hãy cố gắng kiềm chế và tìm ra những hình thức cảnh cáo nhẹ nhàng hơn. Trẻ nhỏ cần được nuôi dạy trong một môi trường tích cực để giúp trẻ phát triển trí não khỏe mạnh.

3.6. Học cách lắng nghe

Trẻ sẽ cảm thấy vui vẻ khi được người lớn đang lắng nghe những gì bé đang cố gắng bày tỏ. Nếu trẻ tỏ vẻ khó chịu vì cha mẹ không mua món đồ chơi mà bé thích trong siêu thị, hãy nói với con về một điều gì đó ví dụ: “Mẹ biết con rất muốn chú gấu bông, nhưng chủ cửa hàng đã nói rằng tuần sau sẽ đem về thật nhiều bạn gấu đẹp hơn, chúng ta hãy thử cùng nhau chờ đợi đến lúc đó xem sao nhé”. Điều này có thể không thỏa mãn sự thôi thúc của trẻ về món đồ chơi nhưng sẽ giúp giảm cảm giác tức giận và xoa dịu bé phần nào.

3.7. Kiên nhẫn giải thích

Một em bé bước vào giai đoạn khủng hoảng tâm lý tuổi lên 3 hiếm khi hiểu được vì sao mình lại phải ngừng làm những hành động mà bản thân đang cảm thấy vui, chẳng hạn như cắn, đánh, lấy đồ chơi của bạn… Lúc này cha mẹ hãy là người giải thích cho con về sự đồng cảm: “Nếu con làm bạn khác đau, bạn sẽ khóc và rất buồn”... Cách này sẽ giúp trẻ hiểu được hành vi của mình ảnh hưởng trực tiếp đến người khác và không hề tốt.

3.8. Học cách gợi ý chọn lựa

Khi trẻ không chịu làm hoặc ngừng làm một hành động nào đó, vấn đề cần cải thiện thường nằm ở khả năng kiểm soát của chính cha mẹ. Nếu trẻ đã quen với việc mình chỉ khóc một chút là sẽ có tất cả mọi thứ  thì lúc này là lúc cha mẹ cần đưa ra giải pháp cứng rắn hơn. Nếu trẻ tỏ ý muốn chơi đồ chơi, cha mẹ hãy cho con lựa chọn nhưng với giới hạn từ 2 – 3 món và kiên quyết nói không nếu trẻ tỏ ra muốn được đưa thêm.

3.9. Ôm con thật nhiều

Trẻ trong giai đoạn khủng hoảng tâm lý trẻ lên 3 cần rất nhiều cử chỉ yêu thương từ người lớn, ngay cả khi cha mẹ đang làm gì đi chăng nữa hãy luôn sẵn sàng dành cho trẻ những vòng tay âu yếm, thường xuyên ôm chặt con và luôn nói: “Cha mẹ yêu con”.

3.10. Không tiết kiệm lời khen

Tình trạng khủng hoảng tâm lý trẻ lên 3 sẽ thôi thúc nhu cầu chứng tỏ bản thân của trẻ khiến trẻ thường xuyên phản đối lời bố mẹ. Mẹo nhỏ giúp con nghe lời là làm cho trẻ cảm thấy tự hào và vui vẻ khi nhận được lời khen từ mọi người xung quanh. Để tập luyện điều này, hãy thử yêu cầu bé thực hiện những hành động đơn giản đi kèm với tín hiệu như: “bé ngoan hãy vỗ tay 3 cái nào”... sau đó dần dần chuyển sang những việc làm phức tạp hơn như: yêu cầu trẻ tự cất đồ chơi.

3.11. Áp dụng time-out 

Time-out là hình thức phạt khá phổ biến mà không cần la hét, đòn roi. Khi trẻ không ngoan, hãy bế trẻ đến một khu vực yên tĩnh trong nhà và để trẻ ở đó trong vòng 10 – 15 phút, mặc cho trẻ có la hét thế nào đi chăng nữa. Nói với con rằng cha mẹ chỉ cho phép con quay lại chơi nếu như con chịu kiềm chế và nghe lời người lớn.
Ngoài ra cha mẹ hãy tìm hiểu và thử tất cả những cách phạt không đánh đòn nhưng hiệu quả trong việc giúp trẻ bình tĩnh hơn và cố gắng khuyến khích những hành vi đúng của trẻ.

3.12. Cha mẹ cần làm gương cho con

Sẽ có những lúc trẻ khiến cha mẹ vô cùng tức giận, nhưng cho dù thế nào đi nữa, hãy cố gắng giữ bình tĩnh với con và dạy nghe lời bằng cách làm gương cho bé. Ở độ tuổi lên 3, trẻ thường quan sát và lặp lại mọi thứ mà bố mẹ thực hiện hoặc nói. Vì vậy cha mẹ hãy cố gắng trở thành những hình mẫu tốt đẹp để bé học tập và làm theo.
Ngoài ra, nếu cha mẹ đang cần tư vấn về tình trạng khủng hoảng tâm lý tuổi lên 3 của trẻ với bác sĩ, chuyên gia tâm lý giỏi mà không cần đến bệnh viện, bạn có thể tham khảo ngay ứng dụng AIviCare - Ứng dụng thăm khám online với bác sĩ/chuyên gia giỏi đến từ các bệnh viện lớn tại Việt Nam.
  • BÁC SĨ/CHUYÊN GIA TÂM LÝ uy tín, chất lượng đến từ các bệnh viện lớn về điều trị tâm lý như Bệnh viện Tâm thần Hà Nội, Bệnh viện 199 (Bộ Công An).
  • HIỆU QUẢ bởi các Bác sĩ/chuyên gia tâm lý lắng nghe & thấu hiểu từ đó can thiệp điều trị tâm lý.
  • KHÁM ONLINE TIỆN LỢI chỉ cần có điện thoại có kết nối mạng là có thể đặt lịch và thăm khám online nhanh chóng.  
  • TIẾT KIỆM THỜI GIAN khi không phải đến phòng khám xa xôi mới gặp được bác sĩ giỏi.  
AIviCare được phát triển bởi VinBrain (thành viên của tập đoàn Vingroup) với lõi công nghệ là trí tuệ nhân tạo (AI) mang lại nhiều tính năng ưu việt và vượt trội trong tư vấn chăm sóc sức khỏe từ xa cho người bệnh.
Thêm vào đó, AIviCare còn mang lại nhiều tiện ích độc quyền như:
  • MIỄN PHÍ kiểm tra X-quang ngực thẳng giúp chẩn đoán hơn 21 bệnh lý và các dấu hiệu nguy cơ trên ảnh X-quang ngực thẳng nhờ tích hợp sẵn DrAid (AI Trợ lý bác sĩ) với độ chính xác trên 90%, thời gian xử lý chỉ trong vòng 5s;
  • AI chatbot thông minh giúp khách hàng nhanh chóng tìm được bác sĩ và các gói khám phù hợp nhất: 
Nhanh tay tải App AIviCare để được theo dõi chăm sóc sức khỏe ngay hôm nay
Ghi chú: Đây là các nội dung y học mang tính tham khảo, không khuyến cáo khách hàng tự áp dụng. Chúng tôi không chịu trách nhiệm với các trường hợp tự điều trị mà không có sự tham vấn và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.