Tin tức 12/09/2022

Ứng xử với khủng hoảng tâm lý ở người cao tuổi

Khủng hoảng tâm lý người cao tuổi là tình trạng khá phổ biến. Do thể chất và tinh thần suy giảm theo tuổi nên gia đình cần chú ý đến những biểu hiện bất thường của người già bị khủng hoảng tâm lý để có biện pháp can thiệp phù hợp.

1. Khủng hoảng tâm lý người già là gì?

Khủng hoảng tâm lý miêu tả tình trạng tâm lý của một người không ổn định, thay đổi đột ngột và khó kiểm soát do nhiều nguyên nhân khác nhau. Phần lớn trường hợp khủng hoảng tâm lý xảy ra sau khi con người đối diện với những sự kiện nghiêm trọng như gặp tai nạn, mất người thân, vỡ nợ, bị bắt cóc, lạm dụng tình dục… Trong số đó, tuổi tác cũng là một yếu tố gia tăng nguy cơ khiến người già bị khủng hoảng tâm lý.
Khủng hoảng tâm lý người cao tuổi là một trong những tình trạng khá phổ biến. Tuổi tác gia tăng đi đôi với việc các cơ quan bắt đầu suy giảm chức năng và tinh thần cũng sa sút ít nhiều. Đối với người trẻ, việc vực dậy và nhanh chóng vượt qua những chuyện không vui trong cuộc sống đôi khi rất dễ dàng. Tuy nhiên tuổi cao khiến người già vừa dễ bị tổn thương vì những chuyện rất nhỏ và dẫn đến suy sụp tâm lý khi cuộc sống không theo đúng mong muốn, vừa khó vực dậy và vượt qua do thể chất/tinh thần đã suy giảm theo thời gian.
Thực tế cho thấy con cái hầu như chỉ quan đến sức khỏe thể chất mà quên mất việc cha mẹ mình cũng cần được chăm sóc về mặt tinh thần/tâm lý. Khủng hoảng tâm lý người già cần được quan tâm, từ đó có biện pháp can thiệp phù hợp để tránh những hậu quả về lâu dài. Người già mặc dù thường khó tính, có tâm lý bất ổn và khó chiều hơn nhưng sẽ rất nhanh chóng lấy lại sự lạc quan, vui vẻ nếu được con cái chăm sóc và thấu hiểu đúng cách.

2. Nguyên nhân người già bị khủng hoảng tâm lý

Bên cạnh yếu tố tuổi tác, khủng hoảng tâm lý người cao tuổi còn do nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên. Việc xác định chính xác nguyên nhân sẽ hỗ trợ con cái hiểu rõ tâm lý cha mẹ và có biện pháp khắc phục phù hợp. Các nguyên nhân gây ra khủng hoảng tâm lý người già thường gặp bao gồm:

2.1. Cô đơn, ít được con cái quan tâm

Người già dành nhiều thời gian ở nhà trong khi con cháu thường bận rộn với công việc, học tập và các hoạt động khác dẫn đến tình trạng cô đơn, từ đó khiến người già chán nản, bi quan và hình thành những suy nghĩ tiêu cực.
Kèm theo đó những khác biệt giữa các thế hệ và bản thân người già cũng khó theo kịp xu hướng của cuộc sống cũng khiến cho không ít người cao tuổi suy nghĩ bản thân bị tụt hậu, cô đơn và lạc lõng.
Bên cạnh đó, người cao tuổi đa phần không thể chủ động trong việc đi lại do vấn đề sức khỏe, vì vậy các mối quan hệ xã hội cũng hạn chế phần nào. Cha mẹ lớn tuổi hầu như chỉ có thể nói chuyện, tâm sự với con cháu nên việc chúng bận rộn dễ khiến người cao tuổi cô đơn và tăng nguy cơ bị khủng hoảng tâm lý.

2.2. Mất khả năng lao động

Tuổi cao hoặc phải nghỉ hưu khiến người già không thể lao động để tạo thêm thu nhập cho gia đình, kết hợp với cuộc sống khó khăn như hiện nay đã tạo ra tâm lý căng thẳng và tự trách bản thân vì không giúp ích được cho gia đình, thậm chí nhiều cha mẹ còn cho rằng bản thân là gánh nặng của con cái.
Ngoài ra, nhiều trường hợp mặc dù có cuộc sống đầy đủ nhưng vẫn bị khủng hoảng tâm lý do mất đi động lực vì không còn được làm việc, cống hiến. Tình trạng này còn được gọi là khủng hoảng tâm lý nghỉ hưu, dễ xảy ra ở người tri thức, đam mê với công việc và muốn dành hết năng lực của bản thân để giúp ích cho xã hội.

2.3. Lo cho sức khỏe bản thân

Đa phần người cao tuổi đều có các bệnh lý mãn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, xương khớp hoặc rối loạn giấc ngủ. Ngoài việc ảnh hưởng đến thể chất, các bệnh lý mãn tính cũng là khiến người già bị khủng hoảng tâm lý. Việc liên tục đối mặt với những cơn đau nhức hay các triệu chứng của các bệnh lý mãn tính gây ra, người già khó giữ được thái độ sống lạc quan và vui vẻ.

khung-hoang-tam-ly-nguoi-cao-tuoi

Người cao tuổi thường có chất lượng suy giảm do mắc một hoặc nhiều bệnh lý khác nhau
 

2.4. Mâu thuẫn gia đình

Hạnh phúc lớn nhất của người già là con cháu khỏe mạnh, gia đình hòa thuận và có cuộc sống đủ đầy. Những gia đình thường xuyên xảy ra xung đột và mâu thuẫn sẽ ít nhiều khiến tâm lý của người già bị khủng hoảng, suy sụp. Mặc dù bất đồng là điều khó tránh khỏi trong cuộc sống gia đình nhưng chúng ta phải có cách xử lý để không khí gia đình không trở nên nặng nề và gây mệt mỏi.
Người dễ tổn thương nhất trong các cuộc xung đột gia đình chính là trẻ em và người cao tuổi. Trong đó người da do có hiểu biết sâu sắc về cuộc sống nên việc chứng kiến con cái bất hòa khiến họ không còn vui vẻ và lạc quan, đặc biệt là những mâu thuẫn liên quan tiền bạc và lợi ích. Đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến khủng hoảng tâm lý người cao tuổi.

2.5. Khủng hoảng tâm lý nghỉ hưu

Sau một khoảng thời gian dài lao động và làm việc, người già sẽ được nghỉ ngơi và quây quần bên con cháu. Tuy nhiên, những thay đổi đột ngột trong cuộc sống giai đoạn này chính là yếu tố gây ra hiện tượng khủng hoảng tâm lý nghỉ hưu. Trước đây họ phải bận rộn với công việc thì giờ đây thì hiện tại phải lủi thủi một mình trong nhà vì con cháu đều bận rộn. Khi đó chính sự nhàn hạ sẽ tạo nên cảm xúc nhàm chán và trống rỗng, thậm chí cho rằng bản thân vô dụng và không còn giá trị.

3. Biểu hiện của khủng hoảng tâm lý người già là gì?

Khủng hoảng tâm lý người cao tuổi có biểu hiện rất đa dạng. Một số trường hợp chỉ có triệu chứng stress, buồn bã và bi quan… Tuy nhiên không ít người cao tuổi lại rơi vào trạng thái u uất, cáu kỉnh, buồn rầu, tuyệt vọng và thậm chí mất hoàn toàn hy vọng vào cuộc sống.
Để tránh những hậu quả về lâu dài, gia đình cần nhận biết sớm biểu hiện khủng hoảng tâm lý người cao tuổi thông qua các triệu chứng sau:
Khó tính, không vừa ý với tất cả mọi thứ trong cuộc sống;
  • Người già bị khủng hoảng tâm lý thường xuyên trách móc con cái nhưng lại cảm thấy không dễ chịu với điều này. Sau khi la mắng con cháu sẽ tự khép mình, không trò chuyện và chia sẻ với người thân;
  • Tâm trạng bất ổn, dễ cáu gắt và bực dọc, thậm chí dễ nổi nóng vì những việc rất nhỏ;
  • Tiêu cực, bi quan về cuộc sống hiện tại và tương lai;
  • Hay đề cập đến cái chết vì mất hy vọng hay niềm vui với cuộc sống;
  • Ít khi vui vẻ, tâm trạng luôn buồn bã, dẫn đến mệt mỏi, giảm năng lượng, ăn ngủ không ngon và hạn chế giao tiếp với mọi người.
Khủng hoảng tâm lý người cao tuổi là khởi đầu của nhiều vấn đề liên quan đến sức khỏe cả thể chất lẫn tâm thần, kết hợp với tình trạng thoái hóa do tuổi tác. Do đó gia đình cần dành sự quan tâm đặc biệt cho bố mẹ, ông bà để họ có thể giữ được tinh thần sống lạc quan nhất.

4. Can thiệp khủng hoảng tâm lý người cao tuổi

Tâm lý người già khá nhạy cảm do cơ thể đang đối mặt với quá trình lão hóa. Con cái và người thân trong gia đình cần phải quan tâm đặc biệt đến người cao tuổi có biểu hiện khủng hoảng tâm lý, đặc biệt các trường hợp sức khỏe kém và đang đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe mãn tính.

4.1. Kết bạn với những người cao tuổi khác

Cuộc sống bận rộn khiến con cái không có nhiều thời gian ở bên cạnh cha mẹ. Để tránh tình trạng cô đơn và buồn bã, gia đình nên khuyến khích người cao tuổi kết bạn với những cùng trang lứa sống xung quanh. Khi có bạn bè, người cao tuổi sẽ cảm thấy bớt cô đơn và tìm được niềm vui, ý nghĩa trong cuộc sống. Điều này hỗ trợ bình ổn bình ổn vượt qua khủng hoảng tâm lý người già.
Ngoài ra, một biện pháp khác là cho người cao tuổi tham gia các câu lạc bộ hưu trí để tăng mức độ giao lưu, kết bạn và trò chuyện.

4.2. Con cháu dành thời gian bên cạnh ông bà cha mẹ

Vấn đề quan trọng nhất để giúp người già bị khủng hoảng tâm lý có thể vượt qua là sự quan tâm và chia sẻ của con cháu. Hơn ai hết, ông bà cha mẹ luôn muốn nhìn thấy con cháu mình sum vầy và quây quần. Vì vậy dù có bận rộn đến mức nào thì chúng ta cũng nên dành một chút ít thời gian vào cuối ngày để trò chuyện và tâm sự với người cao tuổi.
Bên cạnh đó, sự quan tâm của những người thân khác trong gia đình cũng chính là nguồn động lực để người cao tuổi bỏ qua những suy nghĩ, cảm xúc tiêu cực và cảm nhận cuộc sống theo chiều hướng tích cực hơn.
Những gia đình xảy ra mâu thuẫn, tranh cãi nên tìm cách giải quyết êm đẹp và hợp lý nhất. Nếu giữa các thành viên không có sự thống nhất có thể nhờ sự giúp đỡ của luật sư hoặc chuyên gia tâm lý với mục tiêu quan trọng nhất là nhanh chóng đưa mối quan hệ gia đình trở lại bình thường.
Mối quan hệ giữa những thành viên trong gia đình chính là yếu tố ảnh hưởng sâu sắc nhất đến tâm lý của người cao tuổi. Khi con cháu hòa thuận và vui vẻ, khủng hoảng tâm lý người cao tuổi sẽ dần được cải thiện và ngược lại xung đột không được hóa giải sẽ khiến cho khủng hoảng nghiêm trọng hơn.

4.3. Thể dục thể thao

Người già phải đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe cả thể chất và tâm thần. Chính vì vậy, con cháu cần khuyến khích và cố gắng cùng họ tập thể dục thường xuyên, đặc biệt là vào buổi sáng sớm. Đối với người già, các bộ môn thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, thái cực quyền… rất phù hợp và rất tốt cho sức khỏe.
Bên cạnh công dụng nâng cao thể chất và kiểm soát các triệu chứng của bệnh mãn tính, tập thể dục là cách hiệu quả để người già giải tỏa tâm trạng và nạp lại năng lượng tích cực, giúp họ thư giãn đầu óc và mang lại tinh thần thoải mái hơn.

4.4. Khuyến khích người già làm các công việc gia đình nhẹ nhàng

Người già hay có suy nghĩ bản thân vô dụng và trở thành gánh nặng của con cái. Thay vì được chăm sóc quá mức, con cháu có thể nhờ ông bà cha mẹ giúp thực hiện một số việc nhẹ nhàng như quét nhà, nêm nếm thức ăn, chăm sóc cây cối… Những công việc gia đình này vừa giúp cải thiện sức khỏe vừa tạo cho người già tâm lý thoải mái và tự tin hơn trong cuộc sống.
Bên cạnh đó, khi quyết định những việc quan trọng con cháu cũng nên tham khảo ý kiến của người cao tuổi trong gia đình. Cách này thể hiện sự tôn trọng đối với người lớn và cũng giúp cho họ cảm thấy bản thân có ích.

4.5. Điều trị các vấn đề sức khỏe khác

Một trong những nguyên nhân khiến người già bị khủng hoảng tâm lý là do mắc phải các bệnh lý mãn tính. Do đó bên cạnh việc quan tâm và chia sẻ, con cái nên khuyến khích cha mẹ thăm khám thường xuyên và tích cực trong quá trình điều trị các bệnh lý đang mắc.

nguoi-gia-bi-khung-hoang-tam-ly

Người cao tuổi cần được chăm sóc sức khỏe thường xuyên để tránh khủng hoảng tâm lý
 

Hiện tại, y học vẫn còn nhiều hạn chế nhưng các liệu pháp điều trị vẫn sẽ giúp ích rất nhiều trong việc cải thiện triệu chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Đối với các bệnh lý có tiên lượng xấu, bác sĩ nên xem xét liệu pháp tâm lý để nâng đỡ tinh thần cho bệnh nhân và người nhà. Tâm lý thoải mái sẽ giúp người già đón nhận cuộc sống một cách tích cực và trọn vẹn hơn dù đang phải chống chọi với bệnh tật.
Nếu bạn đang cần tư vấn về tình trạng khủng hoảng tâm lý với bác sĩ, chuyên gia tâm lý giỏi mà không cần đến bệnh viện, bạn có thể tham khảo ngay ứng dụng AIviCare - Ứng dụng thăm khám online với bác sĩ/chuyên gia giỏi đến từ các bệnh viện lớn tại Việt Nam.
  • BÁC SĨ/CHUYÊN GIA TÂM LÝ uy tín, chất lượng đến từ các bệnh viện lớn về điều trị tâm lý như Bệnh viện Tâm thần Hà Nội, Bệnh viện 199 (Bộ Công An).
  • HIỆU QUẢ bởi các Bác sĩ/chuyên gia tâm lý lắng nghe & thấu hiểu từ đó can thiệp điều trị tâm lý.
  • KHÁM ONLINE TIỆN LỢI chỉ cần có điện thoại có kết nối mạng là có thể đặt lịch và thăm khám online nhanh chóng.  
  • TIẾT KIỆM THỜI GIAN khi không phải đến phòng khám xa xôi mới gặp được bác sĩ giỏi.  
AIviCare được phát triển bởi VinBrain (thành viên của tập đoàn Vingroup) với lõi công nghệ là trí tuệ nhân tạo (AI) mang lại nhiều tính năng ưu việt và vượt trội trong tư vấn chăm sóc sức khỏe từ xa cho người bệnh.
Thêm vào đó, AIviCare còn mang lại nhiều tiện ích độc quyền như:
  • MIỄN PHÍ kiểm tra X-quang ngực thẳng giúp chẩn đoán hơn 21 bệnh lý và các dấu hiệu nguy cơ trên ảnh X-quang ngực thẳng nhờ tích hợp sẵn DrAid (AI Trợ lý bác sĩ) với độ chính xác trên 90%, thời gian xử lý chỉ trong vòng 5s;
  • AI chatbot thông minh giúp khách hàng nhanh chóng tìm được bác sĩ và các gói khám phù hợp nhất: 
Nhanh tay tải App AIviCare để được theo dõi chăm sóc sức khỏe ngay hôm nay
  • Link cài app trên hệ Google Play: 
  • Link cài app trên App Store: 
Ghi chú: Đây là các nội dung y học mang tính tham khảo, không khuyến cáo khách hàng tự áp dụng. Chúng tôi không chịu trách nhiệm với các trường hợp tự điều trị mà không có sự tham vấn và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.