Tin tức 18/09/2022

Vì sao trẻ bị khủng hoảng tâm lý?

Trẻ em bị khủng hoảng tâm lý là tình trạng phổ biến hiện nay. Vấn đề quan trọng là cha mẹ cần nhận biết sớm dấu hiệu trẻ bị khủng hoảng tâm lý để can thiệp kịp thời, giúp con vượt qua khó khăn và hòa nhập với cuộc sống, đồng thời tránh các tổn thương tâm lý lâu dài.

1.Trẻ em bị khủng hoảng tâm lý là gì?

Những sự kiện đột ngột, đôi khi khủng khiếp, trong cuộc sống có thể xảy ra với bất kỳ ai, ở bất kỳ độ tuổi nào và bất cứ nơi đâu, hậu quả là gây khủng hoảng tâm lý với nhiều mức độ khác nhau. Với trẻ em bị khủng hoảng tâm lý, mức độ của các bất thường đa phần rất nghiêm trọng, có thể tạo ra một khởi đầu “ảm đạm” trong cuộc đời của đứa trẻ. Nguyên nhân là do đối tượng trẻ nhỏ rất dễ bị tổn thương, đồng thời do thiếu khả năng thích ứng, trải nghiệm cũng như kỹ năng sống chưa nhiều, nên tâm lý rất dễ bị ảnh hưởng và thường rất khó tự vượt qua được khủng hoảng.
Cuộc sống hiện đại bận rộn khiến nhiều phụ huynh thiếu thời gian để dành sự quan tâm cần thiết cho con trẻ. Đồng thời cha mẹ đôi khi không đủ tinh ý để nhận ra những dấu hiệu trẻ bị khủng hoảng tâm lý, dẫn đến không hoặc chậm có các biện pháp can thiệp phù hợp. Ngoài ra, một bất cập khác là chương trình giáo dục tại trường học và tại nhà chưa đề cập đến việc phải trang bị cho trẻ em những cách để phòng ngừa khủng hoảng tâm lý, dẫn đến tình trạng trẻ bị rối loạn tâm lý có xu hướng ngày càng gia tăng.

2.Nguyên nhân trẻ bị khủng hoảng tâm lý

Những tác động trực tiếp đến cơ thể sau đây có thể dẫn đến việc trẻ em bị khủng hoảng tâm lý:
  • Trẻ bị bạo hành, hiếp dâm, lạm dụng tình dục;
  • Trẻ bị cướp, nhốt trong hầm tối hoặc trong rừng;
  • Trẻ bị tra tấn, khủng bố tinh thần hoặc bị bắt cóc, buôn bán bất hợp pháp;
  • Những trẻ bị khủng hoảng tâm lý có thể do hậu quả sau khi bị tai nạn giao thông, chìm tàu hoặc trải qua các thảm họa, thiên tai, động đất, bão lũ, cháy nổ…;
  • Trẻ ngã từ trên cao, đuối nước hoặc bị mất một phần cơ thể do các nguyên nhân có nguy cơ rất cao bị khủng hoảng tâm lý.
Tình trạng trẻ bị khủng hoảng tâm lý có thể do trải qua một số sự kiện khủng khiếp như sau:
  • Người thân qua đời, bị tai nạn, bị hành hạ hoặc hãm hiếp ngay trước mắt trẻ;
  • Trẻ em bị khủng hoảng tâm lý khi chứng kiến người thân, bạn bè tự tử hay mất một phần cơ thể đột ngột…

3.Dấu hiệu trẻ bị khủng hoảng tâm lý

Những dấu hiệu trẻ bị khủng hoảng tâm lý có thể xảy ra qua 3 giai đoạn:
Giai đoạn khởi đầu: Khởi phát ngay sau khi trẻ gặp phải các nguyên nhân gây khủng hoảng đã đề cập phần trên:
  • Đối với trẻ nhỏ do chưa nhận thức đủ về mức độ nghiêm trọng của sự kiện gây khủng hoảng tâm lý, nên đa phần chỉ phản ứng bằng cách khóc ré lên, hoảng sợ, giật mình hoặc khóc mớ khi ngủ;
  • Những dấu hiệu trẻ bị khủng hoảng tâm lý ở nhóm tuổi lớn hơn có thể bao gồm biểu hiện run sợ, mặt tái, đôi khi tiểu ra quần kèm khóc, kích động hoặc chạy trốn;
Giai đoạn diễn biến:
  • Trẻ nhỏ thường ít có diễn biến tâm lý bất thường khi nguyên nhân gây khủng hoảng đã kết thúc. Một số trẻ nhỏ có thể gặp ác mộng, ngủ mớ, rụt rè, nhút nhát, sợ người lạ, đặc biệt hoảng sợ khi gặp đối tượng bạo hành trẻ;
  • Trẻ lớn có thể gặp các dấu hiệu tâm lý bất thường như rối loạn cảm xúc, bao gồm sợ hãi, kích động, giận dữ, lo âu, hoảng loạn hay mặc cảm tội lỗi) và có hoặc không kèm theo rối loạn hành vi, như tránh tiếp xúc với người khác, tự cách ly xã hội, không muốn đến những nơi gây ra khủng hoảng trước đó hoặc những hoạt động gợi nhớ khủng hoảng trong quá khứ, mất hứng thú trong học tập hoặc các hoạt động thường ngày mà trước đó rất thích thú khi tham gia;
  • Tư duy của trẻ bị khủng hoảng tâm lý thường trở nên chậm chạp, không tập trung, đờ đẫn, dễ nhầm lẫn và mau quên, ngủ mớ và dễ gặp ác mộng (thường liên quan đến sự kiện gây khủng hoảng tâm lý), suy nghĩ theo chiều hướng tiêu cực và dẫn đến lo âu, sợ sệt, hoang mang;
  • Thể chất của những trẻ em bị khủng hoảng tâm lý cũng bị ảnh hưởng, bao gồm khó ngủ hoặc sợ ngủ do gặp phải ác mộng, hay bị giật mình, tiểu dầm, thể trạng mệt mỏi, uể oải và đau mỏi toàn thân một cách mơ hồ, ăn uống kém dẫn đến không hấp thu dinh dưỡng và kiệt sức dần…
Giai đoạn kết thúc:
  • Nếu được phát hiện sớm và có biện pháp can thiệp phù hợp từ gia đình, nhà trường và xã hội, đôi khi cần đến chuyên gia tâm lý, sẽ giúp trẻ bị khủng hoảng tâm lý sớm cải thiện tình trạng bất ổn để vượt qua và hòa nhập với cộng đồng;
  • Ngược lại, những trẻ bị khủng hoảng tâm lý không được quan tâm đúng mức, đồng nghĩa không được trợ giúp tích cực hoặc chưa được xử trí thỏa đáng, những ký ức khủng hoảng từ tiềm thức liên tục đưa vào nhận thức và đẩy trẻ rơi vào trạng thái tổn thương tâm lý nặng nề, tác động tiêu cực đến nhân cách và gây giảm hiệu quả học tập và chất lượng sống sau này.

4.Cần làm gì khi trẻ bị rối loạn tâm lý

Những biện pháp sau đây giúp trẻ em bị khủng hoảng tâm lý có thể nhanh chóng vượt qua:
  • Hỗ trợ trẻ thoát khỏi những tình huống hoặc kiện gây khủng hoảng tâm lý càng sớm càng tốt;
  • Điều trị các triệu chứng thể chất như giảm đau, chống viêm, điều trị/chăm sóc vết thương do tai nạn, bỏng, bạo hành, hiếp dâm… Đôi khi bác sĩ còn chỉ định cho trẻ bị khủng hoảng tâm lý dùng các thuốc an thần trong vài ngày đầu;
  • Nâng đỡ về mặt thể chất, bồi dưỡng cho trẻ bị khủng hoảng tâm lý nhanh chóng lấy lại sức;
  • Trị liệu tâm lý cho những trẻ bị khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng, kéo dài trên 1 tuần, đặc biệt là những trẻ lớn vốn có tính hay lo sợ, nhút nhát. Những khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng thường liên quan đến một số tình huống đặc biệt như bị bạo hành, hiếp dâm, gặp tai nạn giao thông, cướp bóc hoặc bị khủng bố…
  • Cha mẹ và người lớn cần hạn chế la mắng khi trẻ luôn suy nghĩ về sự kiện gây khủng hoảng;
  • Hạn chế hoặc không được ép buộc trẻ kể lại nguyên nhân khủng khiếp đã xảy ra, trừ khi con tự mình kể ra và cha mẹ phải tôn trọng phản ứng của con;
  • Người lớn cần tránh những phản ứng thái quá như nổi giận, văng tục, hăm dọa… với đối tượng gây hại ngay trước mặt trẻ;
  • Đối với trẻ lớn, cha mẹ cần khuyên con không sử dụng rượu bia hay ma túy để ứng phó với đau buồn;
  • Cha mẹ, người thân, bạn bè, thầy cô và xã hội cần tránh nhắc lại liên tục về những ký ức đau buồn, đồng thời không ruồng bỏ, khinh khi hay có những hành động làm trẻ bị rối loạn tâm lý nhiều hơn;
  • Người lớn, đặc biệt là cha mẹ, nên luôn ở bên trẻ bị khủng hoảng tâm lý để giúp con cảm thấy không bơ vơ/đơn độc trong quá trình vượt qua khó khăn. Bên cạnh đó cha mẹ nên giúp trẻ duy trì thói quen sinh hoạt hàng ngày như trước khi xảy ra khủng hoảng;
  • Giải thích về các dấu hiệu trẻ bị khủng hoảng tâm lý cần phải chọn lọc, vắn tắt và đặc biệt nên “bình thường hóa” để tránh “đào sâu” vào những nguyên nhân đã xảy ra;
  • Tạo điều kiện đưa con đi du lịch hay tham gia vào các hoạt động giải trí, nghe nhạc, tập thể dục… Các biện pháp này giúp tâm lý trẻ dần ổn định, quên dần nỗi đau;
  • Thể hiện sự yêu thương, đùm bọc, sẵn sàng trợ giúp để trẻ cảm thấy có chỗ dựa an toàn, từ đó có lại lòng tin để mạnh mẽ vượt qua thử thách;
  • Đồng hành, huấn luyện trẻ về những kỹ năng nhìn nhận, chấp nhận và thích ứng với khủng hoảng, bên cạnh đó là những cách đối phó tích cực với khủng hoảng tâm lý nhằm giúp con vượt qua một cách bền vững. Biện pháp này có thể cần đến các chuyên gia tâm lý đã được đào tạo.

5.Dự phòng trẻ em bị khủng hoảng tâm lý

  • Phòng ngừa tình huống trẻ bị khủng hoảng tâm lý cần thực hiện càng sớm càng tốt và không phải chờ đến khi xảy ra mới thực hiện. Ở các nước phát triển, những kỹ năng này đã được dạy và chuẩn bị rất tốt cho trẻ, do đó trẻ thường rất tự tin, bình tĩnh ứng với tình huống xấu và vượt qua khủng hoảng tâm lý rất nhanh chóng.
  • Cha mẹ, nhà trường và xã hội nên quan tâm huấn luyện cho trẻ những kỹ năng để tự bảo vệ bản thân khi gặp sự cố như tập bơi, các biện pháp phòng tránh cháy nổ, có cách tự thoát thân khỏi đám cháy hoặc biết cách tìm nơi trú ẩn an toàn khi gặp động đất hay thiên tai. Những biện pháp trên sẽ hỗ trợ phòng tránh khủng hoảng tâm lý hiệu quả, đồng thời tránh mang lại cái chết thương tâm vì trẻ thiếu hiểu biết hoặc không có kỹ năng thực tế.
  • Cho trẻ tham gia các lớp huấn luyện kỹ năng sống, hướng đạo sinh, rèn luyện năng lực thoát thân, kỹ năng sống sót và có biện pháp đảm bảo an toàn khi gặp nguy hiểm.
  • Hướng dẫn cho trẻ đề phòng các mối nguy hại, nhận diện nguy hiểm để tránh, đồng thời khuyến khích con thực hiện các quy định đảm bảo an toàn như mang phao khi ngồi tàu trên sông biển, thắt dây an toàn khi lên xe hơi/máy bay…
  • Khuyến khích trẻ em rèn luyện, sử dụng kĩ năng giao tiếp một cách hiệu quả để có thể diễn đạt và thể hiện bản thân một cách lành mạnh.
  • Xây dựng cho trẻ mối quan hệ tích cực và hỗ trợ với những người xung quanh như bạn bè, gia đình và xã hội, trong đó việc trang bị cho trẻ kỹ năng chia sẻ, quan tâm và hợp tác là vô cùng cần thiết.
  • Hướng dẫn trẻ lối tư duy tích cực và lạc quan, đặc biệt khi ở trong hoàn cảnh khó khăn, qua đó tạo thói quen tích cực để vượt qua thử thách với thái độ lạc quan.
Nếu cha mẹ đang cần tư vấn về tình trạng khủng hoảng tâm lý của trẻ với bác sĩ, chuyên gia tâm lý giỏi mà không cần đến bệnh viện, bạn có thể tham khảo ngay ứng dụng AIviCare - Ứng dụng thăm khám online với bác sĩ/chuyên gia giỏi đến từ các bệnh viện lớn tại Việt Nam.
  • BÁC SĨ/CHUYÊN GIA TÂM LÝ uy tín, chất lượng đến từ các bệnh viện lớn về điều trị tâm lý như Bệnh viện Tâm thần Hà Nội, Bệnh viện 199 (Bộ Công An).
  • HIỆU QUẢ bởi các Bác sĩ/chuyên gia tâm lý lắng nghe & thấu hiểu từ đó can thiệp điều trị tâm lý.
  • KHÁM ONLINE TIỆN LỢI chỉ cần có điện thoại có kết nối mạng là có thể đặt lịch và thăm khám online nhanh chóng.  
  • TIẾT KIỆM THỜI GIAN khi không phải đến phòng khám xa xôi mới gặp được bác sĩ giỏi.  
AIviCare được phát triển bởi VinBrain (thành viên của tập đoàn Vingroup) với lõi công nghệ là trí tuệ nhân tạo (AI) mang lại nhiều tính năng ưu việt và vượt trội trong tư vấn chăm sóc sức khỏe từ xa cho người bệnh.
Thêm vào đó, AIviCare còn mang lại nhiều tiện ích độc quyền như:
  • MIỄN PHÍ kiểm tra X-quang ngực thẳng giúp chẩn đoán hơn 21 bệnh lý và các dấu hiệu nguy cơ trên ảnh X-quang ngực thẳng nhờ tích hợp sẵn DrAid (AI Trợ lý bác sĩ) với độ chính xác trên 90%, thời gian xử lý chỉ trong vòng 5s;
  • AI chatbot thông minh giúp khách hàng nhanh chóng tìm được bác sĩ và các gói khám phù hợp nhất: 
Nhanh tay tải App AIviCare để được theo dõi chăm sóc sức khỏe ngay hôm nay
Ghi chú: Đây là các nội dung y học mang tính tham khảo, không khuyến cáo khách hàng tự áp dụng. Chúng tôi không chịu trách nhiệm với các trường hợp tự điều trị mà không có sự tham vấn và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.